Reklama adwokata (Attorney Advertising)
Pracownicy domowi w Nowym Jorku – nianie, sprzątaczki, opiekunki osób starszych – są chronieni przed molestowaniem seksualnym i dyskryminacją przez stanową i miejską ustawę o prawach człowieka. Pracodawca może odpowiadać także wtedy, gdy pozwala członkom rodziny lub domownikom molestować pracownika. Zakazany jest też odwet za skargę.
Codziennie rano z Greenpointu, Ridgewood czy Maspeth wyjeżdżają do pracy setki polskich opiekunek i sprzątaczek. Jadą do mieszkań na Upper East Side, do domów w Forest Hills, Bayside czy na Long Island. Pracują w cudzym domu, zwykle same, bez kierownika, działu kadr i współpracowników, którym można by się zwierzyć.
Właśnie dlatego molestowanie w takiej pracy bywa szczególnie trudne do zgłoszenia. Sprawcą może być pracodawca, ale też jego dorosły syn, mąż pracodawczyni czy podopieczny. Wiele kobiet milczy, bo boi się utraty pracy albo uważa, że prywatny dom „to nie firma”. Ten poradnik wyjaśnia, jakie przepisy chronią pracowników domowych w Nowym Jorku, kto może odpowiadać i jak przygotować się do działania.
Kto jest pracownikiem domowym w rozumieniu przepisów
Według stanowego Departamentu Pracy pracownikiem domowym jest osoba zatrudniona w domu lub mieszkaniu do opieki nad dzieckiem, jako towarzysz osoby chorej, wracającej do zdrowia lub starszej, do prowadzenia domu albo innych prac domowych. Przepisy nie obejmują pracy dorywczej i okazjonalnej ani pracy dla krewnych. Ochrona działa także wtedy, gdy dana osoba jest jedynym pracownikiem w domu.
Miejskie przepisy Nowego Jorku obejmują nianie, opiekunki domowe, sprzątaczki i inne osoby zatrudnione w domu do opieki nad dziećmi, osobami starszymi lub do prac domowych – większość osób pracujących w pełnym i niepełnym wymiarze. Wyłączone są osoby pracujące okazjonalnie, krewni pracodawcy lub podopiecznego oraz osoby do towarzystwa zatrudnione jednocześnie przez zewnętrzną agencję.
Wiele polskich opiekunek i sprzątaczek pracuje bez pisemnej umowy, za wynagrodzenie ustalone ustnie i wypłacane co tydzień. O tym, czy ktoś jest pracownikiem domowym, decydują w przepisach przede wszystkim charakter i regularność pracy. Sam brak pisemnej umowy nie jest w definicjach wymieniany jako wyłączenie, choć utrudnia późniejsze udokumentowanie zatrudnienia.
Od 2010 roku pracowników domowych w stanie Nowy Jork chroni też ustawa Domestic Workers’ Bill of Rights, która dotyczy przede wszystkim spraw płacowych i czasu odpoczynku. Ten poradnik skupia się na czymś innym: na molestowaniu i dyskryminacji w miejscu pracy, którym jest cudzy dom.
Molestowanie przez pracodawcę lub członka rodziny – co mówi prawo
Stanowa ustawa o prawach człowieka (Human Rights Law) zakazuje molestowania seksualnego pracowników domowych. Według Departamentu Pracy obejmuje ono niechciane zachowania o charakterze seksualnym – propozycje, prośby o przysługi seksualne, inne słowa lub dotyk – gdy uległość staje się warunkiem pracy, wpływa na decyzje o godzinach lub płacy albo tworzy zastraszającą, wrogą lub obraźliwą atmosferę. Zakazane jest też nękanie ze względu na płeć, rasę, religię i pochodzenie narodowe.
Przykłady wymieniane przez Departament Pracy to naciski na kontakt seksualny, niepotrzebny lub niestosowny dotyk, napaść seksualna, powtarzające się komentarze i pytania o charakterze seksualnym oraz pokazywanie nieprzyzwoitych zdjęć lub rysunków. Od końca 2021 roku pracownicy domowi są ponadto objęci definicją pracownika w stanowej ustawie, co daje im ochronę przysługującą innym zatrudnionym.
W Nowym Jorku od 12 marca 2022 roku obowiązki z miejskiej ustawy o prawach człowieka ma każdy, kto zatrudnia lub pośredniczy w zatrudnieniu choćby jednego pracownika domowego. Według miejskiej Komisji Praw Człowieka pracodawca narusza prawo nie tylko wtedy, gdy sam molestuje, ale też wtedy, gdy pozwala członkom rodziny lub innym domownikom molestować pracownika domowego. To ważne, bo w praktyce sprawcą często nie jest osoba, która wypłaca pensję.
Zadzwoń i porozmawiaj po polsku: 718-383-0100
Agencja, praca z zamieszkaniem i brak świadków
Wiele opiekunek pracuje przez agencję. Według miejskiej Komisji Praw Człowieka agencja zatrudnienia może naruszyć prawo, jeżeli nie podejmuje kroków, by chronić pracowników przed molestowaniem, o którym wie. Zgłoszenie problemu do agencji – najlepiej na piśmie – ma więc znaczenie także dla jej odpowiedzialności.
Szczególnie trudna jest sytuacja osób pracujących z zamieszkaniem (live-in), dla których dom pracodawcy jest też miejscem noclegu. Gdy pojawia się zagrożenie dla bezpieczeństwa, pierwszeństwo ma bezpieczeństwo – w nagłej sytuacji telefon pod 911. Sprawy prawne można uporządkować później, z dala od sprawcy.
Brak świadków nie przekreśla sprawy. Liczą się wiadomości SMS i na komunikatorach, e-maile, notatki prowadzone na bieżąco z datami i godzinami, a także to, komu i kiedy pracownica opowiedziała o zdarzeniach – przyjaciółce, rodzinie, lekarzowi. Przed nagrywaniem rozmów w cudzym domu warto najpierw zasięgnąć porady prawnej. Miejskie zasady ochrony pracowników domowych opisuje informator Komisji Praw Człowieka miasta Nowy Jork.
Odwet i drogi zgłoszenia
Zarówno prawo stanowe, jak i miejskie zakazuje odwetu za sprzeciw wobec molestowania, za zgłoszenie go albo za złożenie skargi. Zwolnienie z dnia na dzień, obcięcie godzin, wstrzymanie wypłaty czy groźby wobec opiekunki, która powiedziała „nie”, mogą same w sobie być naruszeniem prawa.
Skargę można złożyć w stanowym Wydziale Praw Człowieka (Division of Human Rights) – przy dyskryminacji i molestowaniu, do których doszło 15 lutego 2024 roku lub później, termin wynosi trzy lata od ostatniego zdarzenia. W miejskiej Komisji Praw Człowieka termin przy molestowaniu ze względu na płeć również wynosi trzy lata. Możliwa jest też droga sądowa.
Która droga będzie właściwa, zależy od okoliczności: kto był sprawcą, czy pracownica nadal pracuje w tym domu, czy pośredniczyła agencja i jakie dowody są dostępne. Wybór najlepiej omówić przed złożeniem pierwszego pisma, bo wpływa on na dalszy przebieg sprawy. Dla wielu osób ważne jest też, by tak trudną historię opowiedzieć po raz pierwszy we własnym języku, bez tłumacza i bez pośpiechu.
Jak przygotować się do pierwszej rozmowy w The Stein Law Group
- Dziennik zdarzeń. Daty, godziny, miejsce w domu, kto był obecny i co dokładnie zostało powiedziane lub zrobione. Notatki prowadzone na bieżąco są bardziej wiarygodne niż wspomnienia po miesiącach.
- Wiadomości i zdjęcia. Zrzuty ekranu SMS-ów, wiadomości z komunikatorów i e-maili od pracodawcy lub członków rodziny, z widocznym numerem nadawcy i datą.
- Dane pracodawcy i agencji. Imię i nazwisko pracodawcy, adres domu, nazwa agencji, osoba kontaktowa, umowa lub ustalenia dotyczące pracy.
- Osoby, którym pracownica się zwierzyła. Imiona i telefony przyjaciół, rodziny lub lekarza, którym opowiadała o zdarzeniach, wraz z przybliżonymi datami.
- Dowody zatrudnienia i odwetu. Potwierdzenia wypłat, grafiki, wiadomości o zmianie godzin lub zwolnieniu po odmowie czy skardze.
Kancelaria The Stein Law Group z biurami na Greenpoincie i w Maspeth prowadzi sprawy o molestowanie w pracy, także w pracy domowej – zakres spraw i kontakt w katalogu Polish Pages. Rozmowa jest poufna.
Błędy, które utrudniają sprawę
Pierwszy błąd to przekonanie, że prywatny dom nie podlega przepisom o molestowaniu. Podlega – zarówno w prawie stanowym, jak i miejskim. Drugi błąd to usuwanie wiadomości od sprawcy ze wstydu albo na jego prośbę. Takie wiadomości bywają najważniejszym dowodem.
Trzeci błąd to odejście z pracy bez zapisania, co się działo, i bez zachowania dowodów wypłat. Czwarty – zwlekanie w nadziei, że sytuacja sama się poprawi. Terminy biegną, a pamięć szczegółów słabnie.
Najczęstsze pytania
Czy pracodawca odpowiada, jeśli molestuje mnie jego syn lub mąż?
Może odpowiadać. Według miejskiej Komisji Praw Człowieka pracodawca narusza prawo, jeżeli pozwala członkom rodziny lub domownikom molestować pracownika domowego.
Czy przepisy chronią mnie, jeśli jestem jedyną pracownicą w domu?
Tak. Ochrona stanowa obejmuje pracowników domowych także wtedy, gdy są jedynymi zatrudnionymi, a miejska – każdego, kto zatrudnia choćby jedną osobę.
Czy agencja, przez którą pracuję, może odpowiadać?
W Nowym Jorku agencja może naruszyć prawo, jeśli wie o molestowaniu i nie podejmuje kroków, by chronić pracownika.
Ile czasu mam na skargę?
W stanowym Wydziale Praw Człowieka – trzy lata od ostatniego zdarzenia (przy zdarzeniach od 15 lutego 2024 roku). W miejskiej Komisji przy molestowaniu ze względu na płeć – trzy lata.
Praca w cudzym domu opiera się na zaufaniu, a jego nadużycie jest szczególnie bolesne. Nowojorskie prawo nie traktuje prywatnego domu jako miejsca, w którym ochrona pracownika przestaje działać.
Pierwsza rozmowa z zespołem kancelarii zawsze odbywa się po polsku, a konsultacja jest bezpłatna. Adwokat Adam J. Stein, Esq. wysłucha, co się wydarzyło, i oceni, jakie kroki wchodzą w grę w Państwa sytuacji.
Umów poufną rozmowę z kancelarią adwokata Adama J. Steina: 718-383-0100
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; jego lektura nie tworzy relacji adwokat–klient. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny – w sprawie swojej sytuacji zapraszamy do kontaktu z The Stein Law Group, PLLC. Reklama adwokata (Attorney Advertising). Wcześniejsze wyniki spraw nie gwarantują podobnych wyników w przyszłości.
